علت بیکاری و مشمولان بیمه بیکاری
ایران سومین کشور خاورمیانه است که بیمه بیکاری را برای افراد تحت پوشش قانون کار و قانون تأمین اجتماعی خود پیشبینی کرده است.
به موجب قانون بیمه بیکاری، آن دسته از بیمهشدگانی که بدون میل و اراده بیکار شده و آماده به کار باشند از مستمری بیمه بیکاری برخوردار میشوند.
علت بیکاری و مشمولان بیمه بیکاری
عامل اصلی در احراز شرایط دریافت مقرری بیمه بیکاری بر پایه اخراج استوار شده است. به این معنا که بیمهشده کار خود را به اختیار از دست نداده باشد. در این چارچوب چهار فرض قابلتصور است.
- فرض اول اخراج کارگر بدون دخالت و نقش وی در ایجاد آن است. در این حالت کارگر باید توسط کارفرما اخراج شده باشد. این اخراج میتواند به لحاظ عدم نیاز کارگر باشد یا عدم تفاهم کارگر و کارفرما در ادامه همکاری و کار. بنابراین در مواردی که خود کارگر در بروز بیکاری نقش داشته باشد بیکاری غیرارادی محسوب نمیشود. به طور مثال اگر کارگر استعفا دهد، یا ترک کار کند، بیکاری وی ارادی است و مشمول دریافت مقرری بیمه بیکاری نمیشود. یا چنانچه بیکاری ناشی از توافق کارگر و کارفرما باشد و بر اساس توافق دوجانبه قرارداد کار خاتمه یافته و تسویهحساب به عمل آمده باشد، مشمول مقرری نخواهد بود. وجود چنین شرطی (اخراج) برای اخذ مقرری لازم است، چراکه امید به دریافت مقرری بیکاری نباید موجب ترک کار اختیاری شود و کاهلی را ترویج کند.
- فرض دوم موردی است که کارگر با انجام اقدامات و فعالیتهایی که از آن به قصور در کار تعبیر میشود، اخراج شود. اگرچه در این حالت کارگر توسط کارفرما اخراج شده ولی به جهت آنکه عامل اصلی اخراج، رفتار نادرست کارگر بوده، درواقع بیکاری ارادی تلقی میشود و کارگر مشمول دریافت مقرری بیکاری نمیشود. البته این نوع اخراج باید با موافقت شورای اسلامی کارگاه و یا نماینده کارگران باشد و توسط هیئتهای حل اختلاف وزارت کار نیز تایید شود.
- در صورتی که کارگاه بر اثر حوادث پیشبینینشده مانند سیل، زلزله و... که از اختیار کارگر و کارفرما خارج است، بیکار شود، بیکاری غیرارادی محسوب میشود و کارگر در طول تعطیلی کارگاه از مقرری بیمه بیکاری برخوردار میشود. در چنین حالتی کارگر پس از احیای مجدد کارگاه به کار سابق بازمیگردد. این مورد از مواردی است که دوره تعطیلی کارگاه، دوران تعلیق قرارداد کار با دریافت مقرری بیمه بیکاری است و کارفرما نمیتواند عذر کارگر را بخواهد. کارمندان و کارشناسان شعب سازمان تامیناجتماعی باید در این نوع از بیکاری متوجه باشند که پس از احیای مجدد کارگاه، کارگر باید به کار خود بازگشت داده و مقرری وی
قطع شود.
- همچنین در تمامی موارد دوران تعلیق از قبیل دوره سربازی، حضور در جبهه، مرخصی زایمان، مرخصی استعلاجی، مرخصی سفر حج، مرخصیهای استحقاقی و مرخصی بدون حقوق، که پس از پایان مدت تعلیق کارفرما از پذیرش مجدد کارگر سر باز زند، مشمول دریافت مقرری بیمه بیکاری خواهد بود.
در حال حاضر غیر ارادی بودن بیکاری، ملاک اصلی برقراری حمایتهای قانونی برای بیمهشدگان بیکار است و تنها افرادی میتوانند از مقرری بیمه بیکاری استفاده کنند که به صورت غیر ارادی از کار بیکار شده و خروج از اشتغال به اراده و خواست آنها نبوده باشد.
تشخیص ارادی و غیرارادی بودن بیکاری بر عهده کمیتهای متشکل از نمایندگان اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان تأمین اجتماعی است و شعب تأمین اجتماعی بر اساس معرفی ادارات کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی درخصوص برقراری مقرری بیمه بیکاری برای بیمهشدگان اقدام میکنند.
بر اساس قانون،کارگرانی که مشمول بیمه بیکاری میشوند پرداخت بیشترین سهم بیمه بیکاری ٨٠ درصد حقوق آنها است که این درصد نباید از حداقل مزد کمتر باشد و ٥٥ درصد از آن به عنوان حداقل مزدی که در سه ماه قبل از بیکاری دریافت کردهاند، ١٠درصد حق همسر و ١٠ درصد برای دو فرزند است.
